Dæmi um flogaveikibrandara í sjónvarpi sem eru ekki fyndnir

Hérna eru þrjú dæmi úr sama sjónvarpsþættinum um það þegar léttmeti og grín er gert úr flogaveiki. Ég gat því miður ekki fundið upptökur, en ég fann tilvitnanirnar og eina góða grein sem ræðir reyndar um fleira ófyndið í þessum þætti heldur en flogaveikibrandara. Þetta er semsagt í hinum sívinsæla þætti Glee.

1x11, Hairography:

"It's like cool epilepsy."

Brittany: "So, hairography. It works best when you pretend like you're getting tasered, so you just move your head around like you're spazzing and stuff. It's like cool epilepsy."

3x14, On My Way: 

Ég fann ekki beina tilvitnun, en í grein sem útlistar hvað gerist í þættinum skrifar greinarhöfundur "Seriously, this dude even makes lines about fake seizures sound funny." Þá er semsagt einn karakter sem vill endilega stoppa brúðkaup dóttur sinnar og talar um að reyna að gera það með því að þykjast fá flogakast. Hann fær ekki tækifæri til þess að framkvæma þetta plan, en lætur hugmyndina út úr sér engu að síður.

4x8, Looked More Like a Hand Job...:

Ryder isn’t quite feeling the rhythm.

Jake [to Ryder]: "Are you dancing or impersonating a horny epileptic?"

Allt einstaklega ósmekklegt. Reyndar finnst mér það sem er auklega bent á í greininni um þáttinn Hairography sem ég minntist á fyrir ofan líka óviðeigandi; eins og t.d.:

"Making fun of “weird” Black names.... The Black name thing was a quick throwaway right at the beginning of the show, so Glee pretty much led with pissing me off this week. We’re introduced to a Black teen in the “school for bad girls” named Aphasia. Ha ha, those Black people pick the weirdest names for their kids! Let’s all chortle together, shall we?" 

Mér finnst þetta sérstaklega ósmekklegt þar sem orðið "aphasia"er ekki mannsnafn heldur merkir það það sama og íslenska orðið málstol, sem útaf fyrir sig er alvarlegt mál. Til að byrja með getur málstol tengst flogaveiki, sem er einnig gert grín að í þessum sama þætti. Í öðru lagi - að tengja það við svarta manneskju elur á aldagömlum kynþáttafordómum, en í gamla daga áttu þrælar erfitt með að tjá sig vegna tungumálaörðugleika (þeir sem þjást af málstoli eiga semsagt erfitt með að tjá sig) og voru þarafleiðandi álitnir heimskir. Sú ranghugsun að blökkumenn séu ekki jafn gáfaðir og hvítir menn lifir því miður ennþá meðal þeirra sem eru haldnir kynþáttafordómum.

Punkturinn hérna er semsagt að þetta er ekki fyndið.

Orðið „flog“ sem slangur

Ég skrifaði aðeins um orðanotkun í fyrsta póstinum hérna. Núna ætla ég að skrifa nokkur orð í viðbót um það efni.

Orðin flog og flogakast eru því miður meðal margra íslenskra orða sem hafa fengið aðra merkingu í slangurnotkun en jafnframt haldið sinni upprunamerkingu sem aukamerkingu (e. connotation). Það þýðir að þegar einhver segir „ég fékk flog“ þó hann meini „ég missti stjórn á mér“ (þetta er meira að segja í íslenskri orðabók; ég tók dæmið af snöru.is) getur hlustandinn hugleitt málið og því næst dregið eina af nokkrum mögulegum ályktunum, til dæmis:

a) Viðkomandi varð svo æstur að hann stífnaði upp og kipptist til líkt og hann væri að fá flogakast.

b) Viðkomandi varð svo æstur að hann sá lykt, heyrði liti og leið eins og hann væri ekki í líkama sínum lengur, líkt og hann væri að fá flogakast.

c) Viðkomandi varð svo æstur að hann datt fyrirvaralaust, líkt og hann væri að fá flogakast.

d) Viðkomandi varð svo æstur að hann veifaði höndunum ósjálfrátt, líkt og hann væri að fá flogakast.

e) Viðkomandi varð svo æstur að hann starði út í loftið, líkt og hann væri að fá flogakast.

f) Viðkomandi varð mjög æstur.

Í flestum tilvikum er rétta ályktunin væntanlega f) Viðkomandi varð æstur. Til að einfalda málið væri því sniðugast að segja bara það sem maður meinar: „ég missti stjórn á mér“ eða „ég varð mjög æstur.“ Ekki bara til að forðast óþarfa rugling, heldur líka - og aðallega - vegna þess að það er ekki óhugsandi að hlustandinn hafi sjálfur eða eigi aðstandanda sem hefur upplifað raunverulegt flogakast. Flogakast er ekkert til að grínast með, hvort sem um er að ræða bókstaflegt, í mynd- eða viðlíkingu. Það getur jafnvel verið særandi fyrir fólk sem tengist flogaveiki á einhvern hátt að heyra orðin flog og flogakast notuð í léttu samhengi. Það fer í taugarnar á mér þegar fólk gerir sér ekki grein fyrir því hversu mikil áhrif þessi orð hafa.

Það er svo enn önnur saga þegar fólk gerir bókstaflega grín að flogaköstum og/eða notar þau sem efni í brandara.

Fyrirvari um titil þessa bloggs

Í nýjasta tölublaði LAUFblaðsins, tímariti Landssamtaka áhugamanna um flogaveiki, er lítil klausa um orðanotkun í tengslum við flogaveikt fólk. Hún er það stutt að ég get kóperað hana hingað frekar en að endurorða:


„Það eru gömul sannindi og ný að orðanotkun getur haft mikil áhrif. Að setja
„merkimiða” á fólk hefur áhrif á upplifun okkar og álit á einstaklingnum og getur
aukið á sálfélagsleg vandamál. Gott dæmi er munurinn á því að tala um að
einstakling sem flogaveikan eða að segja að hann sé með flogaveiki.
Dæmi:
Hver er munurinn á að segja: Flogaveikir geta ekki ekið bíl. Eða að segja: Einstaklingar
með flogaveiki geta í sumum tilfellum átt í erfiðleikum með að stjórna ökutækjum?
 Eða t.d.: Nonni er flogaveikur ungur maður. Í stað þess að segja: Nonni er
ungur maður með flogaveiki?
Er einhver munur á að segja flogaveik kona eða kona með flogaveiki?
Líklega eru ekki allir sammála um þetta, en það er samt alltaf góð hugmynd að
hugsa áður en maður talar.”

Þessi saga er ókláruð. Ég velti því fyrir mér þegar ég las þetta en gat mér til um ástæðuna: þetta hlýtur að vera tekið beint úr ensku umræðunni um orðið epileptic, en hún er orðin hávær í baráttunni erlendis gegn fordómum gagnvart flogaveiki (eða stigma - veit ekki hvernig er hægt að færa það orð betur yfir á íslensku). Á ensku er orðið epileptic lýsingarorð líkt og flogaveikur á íslensku, sem í sjálfu sér er gott og gilt. Hvers vegna ætti ekki að segja að Nonni sé flogaveikur ungur maður? Nonni is a young epileptic man. Hins vegar er orðið epileptic stundum notað sem nafnorð; þá væri t.d. sagt: Nonni is an epileptic, sem hljómar í eyrum sumra niðrandi. Þá er verið að skilgreina Nonna sem sjúkdóminn - hver vill það? Á íslensku er ekki hægt að nota lýsingarorðið flogaveikur sem nafnorð, þannig að þetta virkar ekki á okkar ástkæra ylhýra. Það er hægt að segja Nonni er flogaveikur en merkingin er alls ekki sú sama og Nonni is an epileptic. Þess vegna vil ég meina að þetta sé ekkert nema misskilningur hjá LAUFi (ég verð reyndar að segja að fyrstu tvær setningarnar varðandi akstur eru gjörólíkar: sú fyrsta er snarvitlaus alhæfing sem lýsir vanþekkingu; næsta er ekki umorðun heldur önnur setning sem hefur aðra merkingu og er í þokkabót töluvert formlegri - og kurteislegri!).

Sem sagt það sem ég vildi sagt hafa: ég er ekki sammála því að það sé slæmt segja að einhver sé flogaveikur. Þetta er gott og gilt íslenskt lýsingarorð og lýsir manneskjunni eða ástandi hennar. Má þá ekki segja að einhver sé ljóshærður? Smáfættur? Heilsuhraustur? Hamingjusamur? Bláeygur? Kannski einhver svari því að þessir eiginleikar sem ég tek sem dæmi hér séu annað hvort meðfæddir eða hluti af persónuleika manneskjunnar. Flogaveiki er kannski ekki hluti af persónuleikanum, en hún getur verið "meðfædd". Maður getur líka fengið hana hvenær sem er á ævinni, hvort sem afleiðingu slyss eða genatengda.

Núna tala ég bara fyrir sjálfa mig, en lít á flogaveikina sem hluta af sjálfri mér. Það eru nánast 11 ár síðan ég var greind, rúm 13 síðan ég fékk fyrsta krampaflogið, þannig að ég hef ekki verið flogaveik alla ævi - bara rétt tæplega helming hennar. Ég skilgreini mig ekki sem flogaveiki - þ.e. ég myndi ekki segja I am an epileptic - en flogaveiki hefur haft það mikil áhrif á líf mitt og persónu mína að ég veit ekki hvernig manneskja ég væri hefði heilinn minn aldrei tekið upp á því að stuða sjálfan sig við og við.

Ég nota því fúslega hvaða orðalag sem er: ég er með flogaveiki, I have epilepsy, I am epileptic, ég er flogaveik. Titillinn á þessu bloggi kemur af því síðastnefnda, "Flogaveik", og mér finnst hann viðeigandi þar sem ég hyggst einbeita mér að skrifum tengdum flogaveiki hérna. Hugmyndin að titlinum spratt af því að á Medic Alert armbandinu mínu stendur einmitt EPILEPSY/FLOGAVEIK. Ekki FLOGAVEIKI. Ég mun væntanlega aðallega skrifa um mína reynslu - þ.e. upplifun mína af því að vera flogaveik, þannig að því leyti er titillinn viðeigandi.

Þar til næst,
Katrín, ung kona með flogaveiki